شماره تلفن تماس با ما

051-34227301

 

My title

رازهای شهر خفته

رازهای شهر خفته
● دیدار از شهری زیرزمینی در نوش آباد آران و بیدگل
ضربه‌ی هفتم بیل علیرضا خبازی کارگر ۱۸ ساله‌ای که در عمق ۵/۲ متری از زیرزمین در محله‌ی میرزاجانی شهر نوش‌آباد در نزدیکی کاشان به دنبال پیدا کردن بقایای معماری بود، در ساعت سه بعد از ظهر دومین هفته از شروع فعالیت‌های باستان‌شناسی منجر به کشف ورودی شهر سه طبقه زیرزمینی شد.
کشفی که باستان‌شناسان ناامید از ادامه‌ی کاوش را، به ادامه فعالیت‌ها مشتاق کرد.
شهری با دالان‌ها، فضاها، اتاق‌ها، طاقچه‌ها و فضاهای معماری مختلف که هنوز می‌توان جای تیشه‌های سازندگان آن را بر روی دیوارها دید. فضاهایی که معماران آن را با دست کنده‌اند. دالان‌ها و فضاهای تو در تویی که هرچه در آنها پیش بروی، باز پیش رویت گسترده‌اند. شهری سه طبقه که طبقات آن با راه‌پله‌ها و حفره‌هایی چاه مانند به طبقه بالایی و تحتانی راه پیدا می‌کنند و دالان‌هایی در گوشه‌های مختلف که کار تهویه هوا را انجام می‌دهد.
طی چند سال گذشته ساکنان شهر نوش‌آباد از توابع شهرستان آران و بیدگل که در ۸ کیلومتری شهر کاشان قرار دارد، در هنگام حفر چاه فاضلاب در زیر خانه‌های خود به فضاها و دالان‌هایی برخورد می‌کردند که به طور دقیق شناسایی نشده بودند. به همین دلیل مردم و شهرداری نوش‌آباد از مسوولان سازمان میراث فرهنگی خواستند تا بررسی‌هایی را در دورن این حفره‌ها و دالان‌ها آغاز کنند.
علی عصاری، ۶۰ ساله و از اهالی خیابان مخابرات شهر نوش‌آباد شهر زیرزمینی را از نزدیک دیده است. عصاری که حرف‌های زیادی درباره این شهر شنیده و دیده است می‌گوید: «از قدیم پدران ما در مورد وجود شهری با وسعت زیاد که دارای بازار، خانه‌ها و اتاق‌های مختلف است، بسیار برای ما گفته‌اند. گفته می‌شد یکی از محلی‌ها یک روز با طناب و رنگ به داخل یک از این دالان‌ها رفت اما انتهای آن را پیدا نکرد. عصر همان روز جستجوگر جوان از دالان خود را به بیرون کشید بی‌آن که انتهای آن را یافته باشد.»
وجود همین حفره‌ها و اعتقاد مردم به وجود شهر در زیرزمین بود که باستان‌شناسان را به نوش‌آباد کشاند تا نخستین فصل باستان‌شناسی خود را از ابتدای تیر ماه در شهر نوش‌آباد آغاز کنند.
زهرا ساروخانی سرپرست هیات کاوش در شهر نوش‌آباد در مورد شروع فصل نخست کاوش و کشف شهر زیرزمینی گفت: «طی یک ماه حفاری و کاوش‌های باستان‌شناسی در شهر نوش‌آباد توانستیم یک شهر زیرزمینی با سه طبقه سازه که از دالانها، پلانها و فضاهای معماری مختلفی تشکیل شده است را شناسایی کنیم. سازه‌هایی که طبقه اول آن در ارتفاع ۵/۲ متری و طبقه سوم آن در ارتفاع ۱۸ متری از عمق زمین قرار گرفته است. ارتفاع هر طبقه این شهر حدود ۱۸۰ سانتیمتر است.»
باستان‌شناسان نخستین فصل کاوش در شهر نوش‌آباد را در دو نقطه از شهر که کارگاه الف و ب می‌نامیدند، شروع کرده‌اند. بررسی‌ها در کارگاه الف منجر به شناسایی یک دالان ۵۰ متری با دو اتاق و دو فضای باز شد.در کارگاه ب نیز باستان‌شناسان یکی از ورودی‌های اصلی شهر زیرزمینی را با سه طبقه سازه شناسایی کردند. ورودی‌ای که با ۴۳ پله بعد از گذشت از طبقه اول و دوم به طبقه سوم در عمق ۱۸ متری از سطح زمین می‌رسد.
وقتی مردم شهر نوش‌آباد در نقاط مختلف این شهر ۱۷۰ هکتاری به هنگام حفر زمین برای چاه فاضلاب و یا مصارف دیگر به حفره‌ها و دالان‌هایی برخورد کردند، باستان‌شناسان یقین پیدا کردند که این شهر زیرزمینی باید در تمام سطح شهر نوش‌آباد پراکنده باشد و تمام دالان‌ها و راهروها در سطح تمام شهر به یکدیگر راه پیدا کنند و به وسیله راهی اصلی به بیرون شهر راه داشته باشند.
ساروخانی در مورد وسعت شهر زیرزمینی و نحوه ارتباط دالان‌ها و راهروها در تمام سطح شهر می‌گوید: «با توجه به گسترش فضاها و دالان‌ها در تمام شهر، مطمئن هستیم که تمام دالان‌ها و فضاهای زیرزمینی به هم راه دارند. این حفره‌ها و دالان‌ها روی هم بدنه شهر وسیع زیرزمینی را تشکیل می‌دهند. اما از آنجا که بقایای این معماری‌ها در ارتفاعات مختلف یافت شده هنوز نمی‌دانیم که آیا این شهر در همه‌ی نقاط دارای سه طبقه یا بیش از آن است، شهر زیرزمینی با این وسعت و عظمت برای چه ساخته شده است؟
طبق مدارک و مستندات تاریخی، شهر کاشان و روستاها و شهرهای اطراف آن از دیرباز مورد حمله و یورش اقوام مختلفی قرار می‌گرفته و در کتب تاریخی از این منطقه به عنوان منطقه‌ای ناامن یاد شده از همین رو ساخت چنین شهری شاید جنبه‌ی پناهگاهی داشته باشد.
با توجه به این که شهر، منطقه‌ی کاشان و روستاهای اطراف آن از دیرباز مورد حمله و یورش اقوام مهاجر از جمله سلجوقی‌ها و مغول‌ها بوده است به نظر می‌رسد که ساکنان شهر نوش‌آباد برای حفاظت از جان خود این شهر عظیم را ساخته‌اند. آنها هنگام حمله دشمن به شهر زیرزمینی پناه می‌بردند. کشف بقایای سنگ‌های آسیاب، این حدس را تقویت می‌کند که ساکنان این شهر گاه چندین روز و یا چندین هفته در این شهر زندگی می‌کردند و از دورن شهر زیرزمینی بیرون نمی‌آمده اند. به عقیده‌ی ساروخانی شهر قاعدتاً باید با چنین دلیلی ساخته شده باشد.
در تیم باستان‌شناسی در شهر نوش‌آباد علاوه بر باستان‌شناسان، متخصصان و کارشناسانی از علوم مختلف جغرافیا، تاریخ و معماری نیز حضور دارند که یافته‌های آنها نیز کامل کننده کشفیات و یافته‌های تیم باستان‌شناسی حاضر است.
«احسان زراعت»، کارشناس معمار پروژه، در مورد بررسی‌های خود می‌گوید: «بررسی‌ها نشان می‌دهد که این شهر سه طبقه، شهری مهندسی‌ساز با پلان و سازه‌هایی خاص و کاربردی است که از اسلوب و اندیشه‌های ویژه در ساخت آن استفاده شده است.»
وی با بیان این که ساخت چنین شهری با این وسعت و عظمت کاری بسیار گسترده است، گفت: ساخت چنین شهری مطمئناً کاری گروهی و توسط ساکنان شهر بوده است. ساکنانی که بدون شک باید جمعیتی بسیار زیاد بوده باشند که توانسته‌اند چندین هزار تن خاک را از دل حفره‌ها بیرون بیاورند تا این شهر زیرزمینی را برای حفظ خود بسازند.»
در این فصل کاوش، باستان‌شناسان علاوه بر کشف بقایای معماری توانستند قطعات سفالین و دو پیه‌سوز که برای روشن کردن فضاها از آنها استفاده می‌شده است را نیز کشف کنند.
«سادات» دانشجوی باستان‌شناسی و مسوول بررسی سفال‌ها در مورد شناسایی سفال‌های کشف شده در شهر زیرزمینی گفت: «سفال‌های یافت شده مربوط به دوران تاریخی (ساسانی) تا دوران اسلامی و صفویه است. بررسی آنها نشان می‌دهد شهر زیرزمینی در دوران ساسانی ساخته شده و استفاده از آن در دوران اسلامی گسترش یافته و در نهایت آخرین دوره استفاده از آن به احتمال زیاد دوره صفویه بوده است.»
با توجه به این که تاکنون در محوطه‌های باستانی کشور، معماری «دست‌کن» با چنین وسعت و عظمتی یافت نشده است؛ این سازه‌های معماری می‌تواند در سطح جهان منحصر به فرد باشد و نکات بسیار جالبی را از نوع معماری خاصی که در سطح جهان به معماری «دست‌کن» معروف است، روشن سازد. همچنین بررسی‌های آینده‌ی باستان‌شناسان در این شهر زیرزمینی می‌تواند، جنبه‌های بسیار جالبی از نحوه‌ی زندگی مردم را در این سازه‌ها روشن کند. گروه باستان‌شناسی در سال آینده قصد دارد برای شناسایی نحوه زندگی مردم در این دالان‌ها و تاثیرات وجود چنین شهری در زندگی و ادبیات کنونی مردم از متخصصان جامعه‌شناس و مردم‌شناس استفاده کنند. وجود این شهر زیرزمینی از مدت‌ها پیش در خاطرات تاریخی مردمان شهر نوش‌آباد منعکس بوده است.
مادرم می‌گفت شهری با دالان‌ها و اتاق‌های بسیار زیاد در شهر نوش‌آباد قرار دارد… حکایت پیرمرد نوش‌آبادی که در محله جویباره هنوز هم در سینه‌کش دیوار کاه‌گلی خانه‌اش عصرها چمباتمه می‌زند وقتی به داستان سیل ۸۰ سال پیش می‌رسد رنگی از اندوه دارد:
»… ۸۰ سال پیش پس از سیل بسیار گسترده‌ای که شهر نوش‌آباد را به زیر آب برد همین دالان‌ها سیل را در خود فرو بلعید. دیگر هیچ نشانی از سیل در شهر باقی نماند. اهالی محلی هنوز هم از این اتفاق متعجب هستند.»
هم اکنون باستان‌شناسان در کاوش‌های خود به بقایا و رسوبات این سیل که در شهر نوش‌آباد دیر زمانی جاری شده بود برخورد کرده‌اند. تمام فضاهایی که توسط باستان‌شناسان مورد کاوش قرار گرفته است دارای رسوبات بسیار زیادی است به طوری که این کارشناسان در این فصل برای شناسایی محوطه‌ها و دالان‌ها درست ۴۸ وانت نیسان خاک از درون فضاها بیرون برده‌اند.
یکی از خطرات اصلی که شهر زیرزمینی نوش‌آباد را تهدید می‌کند ریزش فاضلاب شهری به داخل این فضاها و دالان‌هایی است که در نخستین فصل کاوش برای باستان‌شناسان نیز مشکلات فراوانی را به همراه داشت و باعث توقف ادامه حفاری‌ها در کارگاه الف شد.

دیدگاه خود را بنویسید

دیدگاه پس از تائید مدیریت منتشر می شود.