شماره تلفن تماس با ما

051-34227301

 

My title

استان کرمان نگین اسرارآمیز کویر

استان کرمان نگین اسرارآمیز کویر

کرمان یکی از نادر شهرهای ایران است که ایرانیان باستان در آن آئینهای خود را محفوظ نگه داشته اند در این محله ها, بیشتر کوچه ها سنگفرش است و دیوار ها بلند و دروازه ها در قلب یک سردر بزرگ تعبیه شده است خانه ها هم چندان وسیع است که گاهی در هر کوچه فقط یک دروازه دیده میشود

● بهشت زمین در دل کویر
شهر ماهان در فاصله ۴۲ کیلومتری جنوب شرقی کرمان، در مسیر راه کرمان - بم واقع شده است. این شهر که در دامنه ارتفاعات قرار دارد، به دلیل وجود آرامگاه "شاه نعمتالله ولی" عارف مشهور، شهرت یافته است. وجود این مجموعه موجب گسترش دایره وار شهر در طول زمان شده، با این حال این شهر نسبت به سایر شهرهای استان کرمان از وسعت زیادی برخوردار نیست. ماهان از دیرباز به دلیل وضع خاص جغرافیایی خود در حکم ییلاق مردم کرمان بوده، همچنین وجود مزار شاه نعمت الله ولی، عاملی در جهت جذب زائران و سبب استمرار جاذبه ماهان شده است.

جذبه و شوری که شاه نعمت الله در مریدان خود ایجاد می کرد، در همه شهرها، طرفداران بی شماری برایش فراهم آورد. شاه نعمتالله افزون بر مقام عرفان در شعر و ادب هم، پایگاهی والا داشته و دیوانی از قصیده و غزل و مثنوی و رباعی دارد. مزار شاه نعمتالله که به آستانه ماهان، نیز شهرت دارد، یکی از با صفاترین بقعه های ایران به شمار می رود و آستانه شاهکاری است از هنر معماری در طول چند قرن. این مجموعه شامل صحن اتابکی، صحن وکیل الملکی، مقبره، رواق و صحن شاه عباسی یا میردامادی، حسینیه و سردرمحمدشاهی و عمارت بیگلر بیگی می شود."

● سابقه تاریخی و بخش های مجموعه
"نخستین بخش بنا در حدود سال ۸۳۵ ه . ق ساخته شده است. این قسمت از ناگنبدخانه است که مقبره شاه نعمت الله در آن قرار دارد. از سمت جنوب مجموعه، در بزرگی به محوطه باز می شود که بالای آن را مقرنس کاری زیبایی زینت بخشیده است. این گنبد در قسمت داخلی کاربندی زیبایی دارد و پوشش خارجی آن با کاشی کاری فیروزه ای رنگ، همراه با رنگ های سفید و مشکی پوشانده شده است. گنبد در زلزله کرمان دچار آسیب هایی شد که بعد برای مرمت آن اقداماتی صورت گرفت. حرم و به عبارت دیگر، مقبره شاه نعمت الله ولی، مانند اتاق بزرگی است با طاق گنبدی که در میانه آن، قبر ایشان پوشیده با سنگ مرمر قرار دارد و دارای ۴ در است که به رواق های اطراف باز می شوند. بنای بقعه حرم، منسوب به احمدشاه دکنی یا بهمنی پادشاه دکن و لاهور است که در سال ۸۲۵ ه . ق به حکومت رسید و چون سلطنت خود را به واسطه برکت انفای شاه نعمت الله می دانست، ارادت زیادی به ایشان داشت.

به این ترتیب تاریخ ساخت مقبره به دوره گورکانیان مربوط می شود. در سمت شرق حرم، رواقی است که مقبره شاه خلیل الله ثانی، نواده شاه نعمت الله در نزدیکی خروجی آن قرار دارد. در طرف شمال حرم رواق وکیل الملکی واقع شده که به صحن بزرگی مرتبط است. بانی این صحن و رواق، محمد اسماعیل خان وکیل الملوک بوده و بعدها تکمیل شده است. این صحن زیبا، حوضی در میان دارد و اطراف آن با اتاق هایی محصور شده است. صحن دیگری که در شمال صحن وکیل الملکی قرار گرفته، به صحن اتابکی موسوم است و به احتمال زیاد بخشی از صحن وکیل الملکی بوده که بعدها میرزا علی اصغر خان اتابک، هزینه هایی را برای تعمیرات آن متقبل شده است. این صحن که وسیع ترین صحن مجموعه است، دو باغچه قرینه در دو طرف یک حوض بزرگ دارد و در سمت غرب آب انبار مجموعه واقع شده است. در فاصله این دو صحن، عمارتی دو طبقه واقع است که هشتی و ارسی های زیبای آن، توجه را به خود جلب می کند. در سمت جنوب بنای مقبره، رواق و صحن شاه عباسی یا میردامادی قرار دارد که متعلق به دوره صفویه است و از بقیه صحن ها مساحت کمتری دارد. این صحن حوض زیبا از مرمر و دو باغچه قرینه در دو طرف آن دارد. رواق شاه عباسی به دستور بیکتاش خان ساخته شد و پس از مغضوب شدن و به قتل رسیدن او، رواق به این نام تغییر یافته است. اما زمان ساخت آن، به هر حال از عهده شاه عباسی اول بوده است. سقف این رواق را مقرنس کاری و یزدی بندی زینت داده است. این رواق، افزون بر ارتباط با گنبد خانه، از گوشه های شرقی و غربی با رواق وکیل الملکی نیز در ارتباط است. در جنوب صحن و رواق شاه عباسی، صحن حسینیه محمدشاهی واقع شده است که از باغچه و حوض خالی تشکیل شده و سطح آن سنگفرش است. در اطراف این صحن، اتاقهایی قرار دارند که پیش از این به عنوان زائرسرا یا میهمان سرا از آنها استفاده می شده است. در مقابل این اتاق ها، ایوان های ستونداری قرار دارند که فاصله میان سطح سنگفرش صحن و ایوان ها را کاشی کاری زییایی زینت داده است. در فاصله میان دو صحن شاه عباسی و حسینیه محمدشاهی نیز طاق و سردری زیبا مشاهده می شود.

طاق سردری صحن جنوبی که با ۲ مناره مرتفع همراه است، با مقرنس کاری زیبایی آراسته شده که در زلزله کرمان صدماتی به آن وارد آمده است. مناره های این سردر، در زمان محمدشاه قاجار ساخته شد که ۴۱ ۶/ متر ارتفاع آنهاست. (مزار شاه ولی، دکتر باستانی پاریزی، نشریه فرهنگ کرمان)

● ارگ بم یادگار تمدنی درخشان
افسانه ای، بم را منتسب به بهمن پسر گشتاسب می داند که بر بلندای کویر، شهری مستحکم ساخت تا در برابر تاخت و تاز قبایل وحشی و در شرق سرزمین بزرگ ایران، ارگی استوار با ۳۸ برج و بارو سینه ستبر بنا کند. در تاریخ کلاسیک ایران سنگ بنای این شهر را مصادف با سلسله اشکانیان می دانند (۲۲۰۰ تا ۱۸۰۰ سال پیش). از آنجا که نمی توان تاریخ دقیقی برای بنای آن بیان کرد، مورخان حدس می زنند که هسته اولیه آن در دوره باستان شکل گرفته و در دوره اسلامی گسترش یافته است. به هر تقدیر، بم شهرت خود را مدیون بنای تاریخی "ارگ" است که قدمت آن به حدود دو هزار و ۵۰۰ سال پیش باز می گردد. اکثر بناهای تاریخی در این شهر که هر ساله هزاران جهانگرد از آن دیدن می کنند، به قرن ۱۶ و ۱۷ میلادی یعنی دوران سلطنت سلسله صفوی برمی گردد. گفته می شود که این بناها که از خشت، کاهگل و تنه درختان نخل ساخته شده اند، بزرگ ترین مجموعه از این نوع در جهان اند. در دوران حکومت صفویان - ۱۵۰۱ تا ۱۷۳۶ میلادی - شهر بم در مساحتی معادل ۶ کیلومترمربع گسترده شده و دیواره ای متشکل از ۳۸برج آن را احاطه کرده بود. جمعیت شهر بم در آن زمان را میان ۹ تا ۱۳ هزار نفر می دانند. در آن زمان شهر بم، هم به دلیل مکانی برای زیارت و هم به عنوان یک مرکز تجارت واقع در جاده ابریشم ترقی کرد. کالاهای قیمتی از شرق دور وارد این شهر می شد و از طریق آن به صحرای سینا، مدیترانه و پایتخت های مدرن اروپا راه پیدا می کرد. به دنبال هجوم نیروهای افغان در سال ۱۷۲۲ میلادی، بم اهمیت خود را از دست داد. این شهر تا سال ۱۳۱۰ ه.ش به عنوان پادگان نظامی استفاده می شد و سپس به حال خود رها شد. در سال ۱۳۳۱ مقام های ایران، گروهی از معماران و مورخان را مامور بازسازی و احیای محله قدیمی شهر کردند که به واسطه آن، این شهر هزاران جهانگرد را به خود جذب کرد. ارگ بم تنها شهر تاریخی ایران است که دور از تصرفات دوران جدید باقی مانده و مورد مهمی برای معماری و شهرسازی تاریخی ایران تلقی می شود. ارگ بم به چند بخش تقسیم می شود: بخش نخست، برج و باروی مستحکمی است که به دور شهر کشیده شده و بخش دوم شامل قسمتهای عامه نشین با اجزایی نظیر خانههای مسکونی، بازار، حمام، مسجد و... است. در بخش سوم نیز قسمت نظامی و حاکم نشین شهر قرار دارد. ارگ بم را می توان الگوی بیبدیل معماری ایران در بهره گیری از عناصر آب و خاک قلمداد کرد. این مجموعه به دنبال افزایش جمعیت در اواسط دوره قاجار به تدریج تخلیه شد و شهر جدید بم در کنار آن شکل گرفت. با آن که از ۳۰ سال پیش مرمت ارگ بم مورد توجه دولت قرار گرفت، متاسفانه مرمتها آنچنان دقیق و اصولی نبوده و به همین سبب ارگ در زلزله ۵ دی ماه سال ۱۳۸۲ به شدت آسیب دید و همه قسمتهای مرمت شده آن فروریخت. این زلزله ضایعهای دردناک برای میراث فرهنگی ایران بود.

میزان خسارات ارگ بیش از ۶۰ درصد برآورد شد، اما آثار تاریخی دیگر شهر تا ۹۰درصد تخریب و ویران شد.

... و اکنون، نه فقط ارگ بم، بلکه شهر بم بعد از شهر تاریخی اصفهان، در یونسکو (سازمان فرهنگی - هنری ملل متحد) به ثبت رسیده و یک کمیته راهبری جهانی برای ساخت وساز و مرمت آثار باستانی این شهر تشکیل شده است. ثبت این شهر و ارگ تاریخی اش در فهرست آثار جهانی که به صورت اضطراری انجام گرفت، موفقیت بزرگی برای ایران به شمار می آید تا بار دیگر ارزش های تاریخی و فرهنگی آثار کهن موجود در کشور را به جامعه بین الملل گوشزد کند.

● زیارتگاه های زنانه در کرمان
کرمان، یکی از شهرهای باستانی کهنسالی است که با پهنای خاک و گوناگونی آب و هوا و دوری از دیگر مراکز قدرت، گذشته ای درآمیخته با افسانه ها و داستان های باورنکردنی دارد. چون سال ها پژوهش دقیق و علمی درباره پیشینه تاریخی آن به تاخیر افتاده است، آگاهی های مردم بیشتر برگرفته از گفته هایی است که سینه به سینه از سالمندان به آنها رسیده است. در عصر حاضر، به همت یکی از فرزندان خلف کرمان که هشتادمین سال عمر پربرکت خود را در سال ۱۳۸۴ پشت سر نهاده است، یعنی دکتر باستانی پاریزی به تاریخ و فرهنگ این استان توجه ویژه ای شده است. با این همه، هنوز زمینه پژوهش های تاریخی و فرهنگی فراوانی درباره این استان پهناور فراهم است. از آن جمله آثار تاریخی، زیارتگاه ها و مقابر ناشناخته دیگر است. مطالعه درباره این آثار از آن جا که آمیخته با باورها و مردم است، خواندنی، جالب و سرگرم کننده است. این مطلب در مورد دو زیارتگاه در کرمان است که اختصاص به زنان دارد و چون "دختر" بوده اند، برای زیارت آنان ترتیب ویژه ای باب شده است که با زیارت همه اماکن مقدس تفاوت دارد و برآمده از چگونگی باورهای ویژه مردم آن نواحی و تربیت اجتماعی اهالی است.

▪ بی بی دختر
دو زیارتگاه در کرمان اختصاص به زنان دارد که در دو روستای کرمان واقع شده اند. یکی از این دو زیارتگاه، بی بی دختر(س)، در روستایی از توابع شهر کرمان قرار دارد. بیبی لقبی است که مردم آن سامان به زنان سیده میدهند. این زیارتگاه در سمت شمال غرب شهر کرمان و در جوار روستای "اختیارآباد" قرار دارد. اختیارآباد از دهاتی است که با توسعه شهر کرمان به محدوده شهر نزدیک شده و به گفته اهالی در محدوده توسعه شهر کرمان قرار گرفته است. از لب بلوار فرودگاه تا بی بی دختر ۱۲ کیلومتر راه است. بقعه "بیبی دختر" در انتهای ده قرار دارد و اطراف آن را قبرستان عمومی احاطه کرده است.

▪ بی بی حیات
زیارتگاه دیگر که اهمیت بیشتری دارد، "بیبیحیات"(س) است که نام روستایی از توابع رفسنجان و در دهستان خنامان واقع است. این دهستان از نقاط خوش آب و هوا و ییلاقی کرمان است. بی بی حیات در شمال شرقی شهر رفسنجان قرار دارد. از رفسنجان که ۴۵ کیلومتر را پشت سر گذاریم، به خنامان مرکز دهستان می رسیم. از آنجا باید ۳۰ کیلومتر را طی کنیم تا به قریه و زیارتگاه بی بی حیات برسیم. بقعه و مقبره بی بی حیات یکی از قدیمی ترین آثار منطقه است که تاریخ آن به ۳۰۵ ه.ق می رسد. چون بی بی حیات در منطقه سردسیر قرار گرفته، زمستان ها خلوت است، اما در تابستان مردم زیادی را به خود جلب می کند. بیشتر زائران بی بی حیات کسانی هستند که نذری کرده اند و نذورات خود را به حرم بی بی حیات اهدا می کنند. البته نوع نذورات اینجا فرق دارد و اغلب وسایل زنانه از قبیل چادر نماز و روسری و سرمه دان و انگشتری و گردنبند و زیورآلات زنانه و پاره ای مصنوعات کار دست است که بر در و دیوار حرم می آویزند. مردم معتقدند اگر مردی غیر از سادات وارد حرم شود، به بلایی از جمله کوری و کری و خون دماغ و... دچار می شود.

 

 

منبع: http://www.aftabir.com

دیدگاه خود را بنویسید

دیدگاه پس از تائید مدیریت منتشر می شود.