شماره تلفن تماس با ما

051-34227301

 

My title

مامن شورانگیز نادره های آسمان 3

مامن شورانگیز نادره های آسمان 3

استان آذربایجان غربی از نظر طبیعی و تاریخی از مناطق برجسته ایران است پیشینه تاریخی و سابقه کهن فرهنگی استان سبب وجود اماکن تاریخی, مذهبی و فرهنگی بسیاری درمنطقه شده است

از مشخصات دوره چهارم یا هولوسن ایجاد تشكیلات آبرفتی یا تشكیلات رسوبی رودخانه است كه مواد سازنده آن ها از ذرات ریز خاك و در حدود اندازه ذرات رس بوده كه در نتیجه خاک های رسی جلگه های خاور منطقه ارومیه را به وجود آورده اند. زمین های باتلاقی و شور اطراف دریاچه ارومیه و تمام زمین های رودخانه ای منطقه ای كه هم اكنون نیز بر وسعت این تشكیلات افزوده می شود جزو این گروه هستند.

بخشی از جلگه ارومیه زمانی زیر آب دریاچه بوده و حتی در اوایل پلیوسن از دوران چهارم، وسعت دریاچه به دو برابر مساحت فعلی می رسیده و سطح آب آن تا حدود ۳۰ متر مرتفع تراز ارتفاع فعلی بوده است. به علت تاثیر آب شور دریا طی دوران كنونی زمین شناسی بخش وسیعی از زمین های شور و باتلاقی در اطراف دریاچه به وجود آمده كه به تدریج از وسعت دریاچه كم شده و به سطح زمین های مزبور اضافه می شود. تشكیلات زمین شناسی ناحیه از اواخر دوران اول شروع و تا عهد حاضر ادامه می یابد. رسوبات دوران اول از تشكیلات پرمین با وجود سنگ های دگرگونی و دولومیت ها و ماسه سنگ ها مشخص می شود.

دوران دوم از تشكیلات دوره های ژوراسیك و كرتاسه كه شامل رسوبات كنگلومرا و شیست های سیاه رنگ و دولومیت های آهكی هستند، تشكیل یافته است.

قدیمی ترین تشكیلات رسوبی منطقه مربوط به طبقات ژوراسیک است که جوان ترین آن ها تشکیلات رودخانه ای است. عقب نشینی دریاچه ارومیه در اواخر دوران سوم دشت وسیعی به مساحت تقریبی ۱۱۰۰ كیلومتر مربع ایجاد نموده است. این دشت از آبرفت های جدید كه به وسیله رودخانه ها آورده شده انباشته شده است، در بین رودخانه ها فعالیت و عملیات تخریبی رودخانه نازلوچای به علت پر آب بودن زیادتر بوده و مخروط افكنه های بزرگ تری ایجاد كرده است. در پای كوه ها و ارتفاعات، در طرفین این رودخانه تراس های رودخانه ای دیده می شود كه گسترش چندانی ندارند. آبرفت های جدید از نقطه نظر عناصر تشكیل دهنده در ابتدای مخروط افكنه ها دانه درشت بوده و دارای یک سفره آب زیرزمینی هستند.

در مركز مخروط افكنه ها اندازه دانه ها متوسط و بالاخره در انتهای دشت، آبرفت ها دانه ریز می باشند. در جلگه ارومیه ضخامت این آبرفت حدود ۱۵۰-۵۰ متر تخمین زده شده است. سنگ كف نیز در این حوزه از لایه های غیر قابل نفوذ مارن های میوسن تشكیل یافته است.

در تشکیلات دریاچه ای که حوزه بعدی به شمار می آید، رسوبات دریاچه ای تنها در اطراف بندر گلمانخانه و به وسعت ۲۵ كیلومتر مربع مشاهده شده است كه در یكی دو نقطه در بین اجزای متشكله آن توف سبز دیده شده است.

این رسوبات در کل از قلوه سنگ و رسوبات نرم كه باهم سیمانته شده تشكیل گردیده اند. آهک های ژوراسیك منحصرا در تشكیلات منطقه شمالی دیده شده و توسعه زیادی ندارند. این آهك ها كرم رنگ بوده و دارای بافت درهم هستند. كوارتزیت ها در بین این آهك ها نمایان بوده، شیب عمومی آن ها به سمت باختر و دارای امتداد شمالی جنوبی هستند و عموما از رسوبات كرتاسه تبیعت می كنند. رسوبات ژوراسیك نیز مانند كرتاسه دوبار تحت فشار های كوهزدایی واقع شده است. در جنوب خاوری این منطقه رسوبات ائوسن به طور دگر شیب بر روی تشكیلات ژوراسیك قرار گرفته است.

تشکیلات آذرین به دو بخش درونی و خروجی تقسیم می شوند که در حوزه مورد مطالعه به طور پراکنده دیده می شوند. تشكیلات آذرین درونی منطقه بیش تر از جنس گرانیت بوده و در منتهی الیه شمالی منطقه به وسعت ۱۷ كیلومتر مربع و در جنوب به وسعت ۳۷ كیلومتر مربع ظاهر شده است. گرانیت های مذكور با بافت دانه به خوبی قابل تشخیص هستند و دانه بندی آن ها از كوارتز و فلدسپات گلی رنگ دیده می شود. نوع تشكیلات نفوذی در بین طبقات رسوبی در ناحیه شمال منطقه مورد مطالعه (دهكده بهلد)، شامل پگماتیت های دانه درشت و در اطراف دهكده های مستكان و نیگچه سینیت و در شمال خاوری حوزه مورد مطالعه در دهكده گورچین، كوارتز رگه ای می باشد.

تشكیلات آذرین بیرونی به صورت توده های نسبتا كوچك و پراكنده در قسمت خاوری منطقه در اطراف بندر گلمانخانه و دهكده های چیچگلوی - باسن قلعه - صونبی - سپورغان و همچنین در قسمت شمال باختری منطقه در دهكده های سودبان آباد و من گول جمعا به وسعت ۲۷ كیلومتر مربع مشاهده می شود. جنس این تشكیلات از تراكیت های تراكی آندزیت بوده كه بافت آن ها میكرولیتیک است. فوران این تشكیلات كاملا جدید بوده و به نظر می رسد مربوط به اواخر دوران سوم و اوایل دوران چهارم باشد زیرا در تشكیلات دریاچه ای كه مربوط به همین زمان است یافت شده اند. اجزای این تشكیلات آندزیتی بوده كه بافت میكرولیتیک است، فوران این تشكیلات كاملا جدید بوده و به نظر می رسد مربوط به اواخر دوران سوم و اوایل دوران چهارم باشد، زیرا در تشكیلات دریاچه ای كه مربوط به همین زمان است اجزای تشكیلات آندزیتی و تراكتیتی مشاهده نشده است.

تشكیلات متامرفیک در شمال و شمال باختری، جنوب و جنوب خاوری جمعا در مساحتی به وسعت ۸۱۰ كیلومتر مربع مشاهده شده اند. به نظر می رسد سن این تشكیلات مربوط به دوران دوم باشد.

تشكیلات متامرفیك منطقه به دو قسمت تقسیم می شود:

۱) شمال

۲) شمال باختری
حوزه مورد مطالعه كه اثر دگرگونی شدیدتری داشته است. در این منطقه به ترتیب نزدیكی با توده نفوذی، طبقاتی مشاهده می شود. گنیس چشمی كه با دانه های درشت اورتوز و با بافت جداری به خوبی تمیز داده می شود، در این ناحیه دیده شده است. اثر دگرگونی با دور شدن از توده نفوذی بر روی شیست مشاهده می شوند. آهک های این ناحیه نیز دگرگون شده و حالت مرمر به خود گرفته اند. تشكیلات متامرفیک جنوب و جنوب باختری كه به واسطه بالا آمدن توده نفوذی هاله دگرگونی آهک مشاهده می شود كه به صورت نواری اطراف توده گرانیتی را احاطه كرده است. تشكیلات متامرفیک جنوب باختری از جنس شیست و كوارتزیت و كمی آهک است كه در واقع نوار مرزی ایران - تركیه و عراق را تشكیل می دهد.

همراه این شیست ها تشكیلات كوارتزیتی دیده می شود كه بافت موزاییكی داشته و به رنگ های سفید و صورتی دیده می شود. آهک های موجود كه به طور متناوب با شیست و كوارتزیت قرار گرفته اند چندان تحت اثر دگرگونی قرار نگرفته اند.

تشكیلات الیگوسن بیش تر در مركز حوزه گسترش دارند. در قسمت های شمال و جنوب، این رسوبات مطلقا دیده نمی شوند. این تشكیلات منطقه ای به وسعت ۵۴۰ كیلومتر مربع را می پوشانده و از گنگلومرا، ماسه سنگ، مارن و بالاخره در اواخر این دوره شامل تشكیلات تبخیری گچ و نمک است. شیب عمومی این تشكیلات بین ۳۵ تا ۱۰ درجه به سمت خاور بوده كه امتداد كلی آن ها شمالی جنوبی است. در خاور دهكده گوجار این تشكیلات به صورت یک طاقدیس بزرگ ظاهر شده است. در ماسه سنگ های الیگومیوسن آثار جانوری از قبیل مرجان ها و دو كفه ای ها و شكم پایان دیده می شود.

تشكیلات ائوسن به صورت پراكنده در مساحتی بالغ بر ۲۶۰ كیلومتر مربع گسترده شده است. ابتدای ائوسن از كنگلومرا تشكیل شده كه از قلوه های آهكی - كوارتزیتی و شیستی دوران دوم و هم چنین قلوه های گرانیتی در سیمان آهكی تشكیل یافته اند. این كنگلومراها در منطقه مورد مطالعه توسعه چندانی ندارند و فقط در دره نازلوچای و گردنه قوشچی مشاهده شده اند. شیب طبقات آهكی در اثر شكست های زمین شناسی نسبت به هم متفاوت بوده و بین ۲۵ تا ۳۵ درجه متغیر است در منتهی الیه جنوب خاوری حوزه یک طاقدیس و ناودیس بزرگ مشاهده می شود كه محور چین خوردگی آن تقریبا شمالی جنوبی است. آهك های زرد كم رنگ ائوسن كه دارای خلل و فرج فراوان هستند، از نظر منابع آب های زیرزمینی دارای اهمیت زیادی بوده اند، چنان چه چشمه های نسبتا پرآبی از این آهك ها سرچشمه می گیرند (مانند چشمه علی در دهكده بزرگ آباد و چشمه بی بكران در دهكده بی بكران). در آهک های ائوسن آثار فسیل های نومولیت و دو كفه ای ها دیده شده اند.

تشكیلات كرتاسه بالایی از جنس شیست در قسمت شمالی منطقه خصوصا در گردنه قوشچی به صورت یك ناودیس دیده شده اند.

این تشكیلات در حوزه مورد نظر بالغ بر ۲۶ كیلومتر مربع وسعت دارند. به علت مجاورت شیست با تشكیلات نفوذی، توسعه شیست در سطح زمین بسیار كم بوده است، به علاوه این مجاورت سبب دگرگونی شدید آن ها شده است. تشكیلات كرتاسه میانی و تحتانی از جنس آهک دولومیتی سیاه رنگ در تمام منطقه مورد مطالعه به وسعت ۴۱۲ كیلومتر مربع شناخته شده اند (در شمال باختر ۲۰۰ كیلومتر مربع و در جنوب ۲۱۲ كیلومترمربع). تشكیلات این دوره در دو مرحله چین خوردگی پیدا كرده اند، یكی در اواخر دوران دوم و دیگری در اواخر دوره میوسن هم زمان با چین خوردگی آلپ، در اثر این چین خوردگی ها دو طاقدیس در شمال منطقه (اطراف گردنه قوشچی) با محور چین خوردگی شمال- جنوبی حاصل شده است.

رسوبات آهكی كرتاسه در ارتفاعات دره نازلو چای نیز دیده می شود. آهک های كرتاسه به واسطه مجاورت با توده نفوذی دگرگون شده، حالت مرمر پیدا كرده است، این مرمر های سفید رنگ به صورت هاله ای در وسعت منطقه مورد مطالعه با توده نفوذی مشاهده می شوند. وسعت آهك های دگرگون شده نیز در شمال ۴۸ كیلومتر مربع و در جنوب بالغ بر ۳۶ كیلومتر مربع است.

تشكیلات ژوراسیک در منطقه مورد نظر گسترش چندانی ندارند و در مجموع حدود ۹۴ كیلومتر مربع در شمال و جنوب منطقه وسعت دارند.

جنس نهشته های ژوراسیک عبارتند از: شیست، كوارتزیت - ماسه سنگ و كمی آهک و شیست های سیاه رنگ كه در اثر فشارهای كوهزایی خرد شده اند. كوارتزیت ها عموما سفید و به ندرت قرمز رنگ هستند كه چندان توسعه نداشته و در لابه لای شیست ها دیده می شوند. ماسه سنگ های ژوراسیک كه در جنوب منطقه مورد مطالعه (قریه دولاما) دیده شده نسبتا سخت بوده و در لابه لای تشكیلات نفوذی دیده می شود.

در مورد وضعیت ساختمانی (تكتونیک) منطقه می توان جنبش های كوهزایی منطقه را شامل دو سری حركات جنبشی دانست: جنبش های كوهزایی اواخر دوران دوم و جنبش های كوهزایی دوران سوم. جنبش های كوهزایی اواخر دوران دوم در اواخر كرتاسه اتفاق افتاده، چنان كه تشكیلات ائوسن در شمال و جنوب به طور دگر شیب بر روی طبقات كرتاسه و ژوراسیک قرار گرفته اند. محور این چین خوردگی شمالی جنوبی بوده و تاقدیس ها و ناودیس هایی را تشکیل داده اند (خصوصا در شهر قوشچی).

جنبش های كوهزایی دوران سوم نیز در حقیقت دنباله چین خوردگی های ارتفاعات آرارات بوده و به سلسله جبال زاگرس منتهی می شود. این جنبش ها هم زمان با حركات كوهزایی آلپ شكل گرفته اند. در اثر روند این فعالیت تا ناودیس های متعددی در منطقه مورد مطالعه (خصوصا در دهكده های شیطان آباد و سامرتی) در تشكیلات آهكی ائوسن مشاهده می شود. شیب این طبقات ۱۲ تا ۱۵ درجه و امتداد عمومی آن ها شمال باختری - جنوب خاوری است. هم چنین در باختر شهرستان ارومیه در دهكده گوجار تشكیلات كنگلومرا و ماسه سنگ الیگومیوسن به صورت تاقدیس ظاهر شده كه محور آن ها نیز شمال باختری - جنوب خاوری است و با محور عمومی زاگرس مطابقت دارد. چین خوردگی های دوران سوم موجب جدا شدن دریاچه ارومیه از دریای آزاد شده است. این دریاچه در ابتدا بعد از جدا شدن وسعت بیش تری داشته چنان چه ته نشست های آن تا مرز ایران و تركیه مشاهده شده است. بعدها به مرور زمان و به واسطه تبخیر فراوان پس روی نموده است و رسوبات كنگلومرایی و ماسه سنگ و مارن و در بعضی نواحی تشكیلات تبخیری و بالاخره تشكیلات دریاچه ای بر جای گذاشته است (بندر گلمانخانه). ازدیاد درجه شوری آب دریاچه تا حدی كه موجودات قادر به ادامه زیست نبوده اند باعث شده كه دیگر اثری از موجودات زنده در آن یافت نشود. آخرین اثر موجودات زنده كه مربوط به آثار مرجان ها است در تشكیلات دوره الیگومیوسن در فاصله زیادی از دریاچه مشاهده می شوند. جنبش های كوهزایی دوران سوم موجب شكستگی های زیادی در تشكیلات رسوبی و درونی این دروه شده است. این شكستگی ها عموما در تشكیلات آهكی ائوسن در قسمت شمال منطقه دیده شده است كه امتداد آن ها شمال خاوری - جنوب باختری است.

(گسل های شمال شهر قوشچی، دهكده حصار سردار و گسل های دهكده چو و بالاخره شكستگی های كوچک و فراوان دره نازلوچای از آن جمله اند).قطب های مختلفی در استان آذربایجان غربی وجود دارند و دارای عارضه های متعدد زمین شناسی و جغرافیایی است که مشاهده و بازدید از این عارضه ها از جمله جاذبه ها ی منحصر به فرد ژئوتوریستی این منطقه به شمار می آیند.

 

 

منبع: http://www.aftabir.com

دیدگاه خود را بنویسید

دیدگاه پس از تائید مدیریت منتشر می شود.